İçeriğe atla

Oku, hayal et, boya

Küçük Saatçinin Büyük Günü

Baran izleri dikkatle takip ederek saat kulesindeki arızayı buluyor; onarımda sabır ve yardım istemek işe yarıyor.

5–10 yaş6 dk okuma
Saat kulesinin dişlileri

Hikâye

Kasabanın tepesindeki saat kulesi, her sabah yedide çalardı. Baran bu sesi yatağından bile tanırdı: önce üç tok vuruş, sonra meydandaki güvercinlerin kanat sesleri.

Fakat Bahar Şenliği sabahı saat yedi on ikide sustu. Kuledeki akrep ile yelkovan yan yana durmuş, meydanda toplanan insanlar birbirine farklı saatler gösteriyordu.

Davulcular geçit için hazırdı ama şenliğin düzenleyicisi, herkesin aynı anda başlamasını istiyordu. Baran, saat ustası olan dedesi Cem’in dükkânına koştu.

Cem’in dizleri o sabah ağrıyordu; kule merdivenlerini çıkması kolay olmayacaktı. “Saatin durmuş olması, neden durduğunu bildiğimiz anlamına gelmez,” dedi.

Baran alet çantasını aldı. Dedesinden yalnızca üç şey istedi: küçük fener, tornavida ve kule anahtarı. Cem gülümsedi. “Bir de sabır götür,” dedi.

Baran, kulesine doğru yürürken şenliğin başlamasını bekleyen kalabalığın yüzlerine baktı. Herkes ona umutla bakıyordu; o ise önce saatin ne anlatmaya çalıştığını dinlemeye karar verdi.

Kulenin içi serindi. Baran, fenerini dişlilerin üzerine tuttu.

Büyük çarkın dişlerinde kırık yoktu; sarkaç da serbestçe sallanıyordu. Fakat saatin ağırlığını aşağı çeken ip, yarıda durmuştu.

Baran ipi çekmedi. Önce yukarıdan gelen hafif tıkırtıyı duydu.

Çatının altındaki dar havalandırma deliğinden ince bir saman sapı sarkıyordu. Cem’in öğüdünü hatırlayıp saatin nasıl çalıştığını düşündü.

Ağırlık aşağı inerken ipi çekiyor, dişliler dönüyor, sarkaç her vuruşta zamanı eşit aralıklarla ilerletiyordu. İpe dolanan saman sapı ağırlığı sıkıştırmış olabilirdi.

Baran, dar platforma basmadan önce çevresini kontrol etti. Havalandırma deliğinin yanında bir kırlangıç yuvası vardı. İçeriden yavru kuşların cılız sesleri duyuluyordu. Baran yuvaya dokunmadı.

Bir çırpıda sapı çekmek kolaydı, ama kuşları korkutup yuvayı düşürebilirdi. Önce ağırlığın yanına güvenli biçimde yaklaşmanın yolunu bulmalıydı.

Baran aşağı indi ve olanları meydandakilere anlattı. Rauf Usta’dan uzun saplı bir kanca istedi, ama Cem kancanın yuvaya değebileceğini hatırlattı.

Nermin fırından ince bir hasır şerit getirdi. Baran, hasırı kancanın ucuna bağlayarak yumuşak bir halka yaptı.

Böylece samanı çekmek yerine ağırlıktan kaldırabilecekti. Herkes sessizce kuleye çıktı. Cem, Baran’a platformda nasıl dengede duracağını gösterdi. Baran kancayı havalandırma deliğine uzattı.

İlk denemede hasır halka samanı yakalayamadı. İkincide halka ipin etrafına dolandı; Baran hemen geri çekildi ve yeniden başladı.

Bu kez kancayı saatin ağırlığına değil, saman sapının ucuna yaklaştırdı. Nefesini tuttu, halkayı hafifçe yukarı kaldırdı.

Saman gevşedi ama bütünüyle çıkmadı. Rauf Usta aşağıdan kancanın açısını tarif etti; Cem de ipi gözledi.

Baran, acele etmeden küçük hareketlerle çalıştı. Böylece sap, yuvaya dokunmadan ağırlığın yanından ayrıldı.

Saman sapı platforma düştüğünde ağırlık birkaç santim aşağı indi. Dişliler kıpırdadı ama saat hâlâ duruyordu.

Baran fark etti ki ip, bir önceki gün yapılan bakım sırasında fazla sıkı sarılmıştı. Sap çıkarılmıştı; yine de düğüm ağırlığın yolunu daraltıyordu.

Cem, Baran’a düğümü açıp ipi doğru kanala yerleştirmesini tarif etti. Baran tornavidayla ipi kaldırırken dişlilerin arasına elini sokmadı.

Düğüm çözülünce ağırlık yavaşça indi. Sarkaç ileri geri sallandı.

Önce tek bir tık duyuldu, sonra düzenli bir tak-tak sesi geldi. Baran saat kadranına baktı.

Akrep yediyi, yelkovan on ikiyi gösteriyordu. Meydandakilerden biri, “Şimdi saat kaç?” diye seslendi.

Baran gülümsedi. “Saat yine çalışıyor; ama herkesin saatini aynı yapmadan şenliği başlatmayalım.” Cem, kuledeki küçük ayar kolunu gösterdi.

Onlar saati kasabanın ortak öğle zilinden gelen sinyale göre ayarladılar; böylece farklı saatler birbirine yaklaştı.

Baran ve Cem kulede beklerken meydandaki insanlar kendi saatlerini ortak zilin vuruşlarına göre ayarladı. Birkaç dakika sonra davulcular hazır olduklarını işaret etti.

Saat kulesinin çanı üç kez çaldı. Bu kez ses kesilmedi; her nota bir sonrakine eşit aralıklarla ulaştı.

Geçit töreni başladı. Çocuklar kurdelelerini salladı, fırıncı Nermin çörek tepsisini taşıdı, Rauf Usta’nın yaptığı tahta atlar meydandan geçti.

Baran, şenliğin başlamasını sağlayanın yalnızca tamir edilmiş bir saat olmadığını fark etti. İnsanlar beklerken birbirlerine yardım etmiş, sabır göstermiş ve ortak bir işaret üzerinde anlaşmışlardı.

Akşamüstü dedesi ona küçük bir pirinç çark verdi. “Saatin içindeki en küçük parçalardan biri,” dedi Cem.

“Tek başına zamanı göstermez, ama diğer parçalarla birlikte çalışınca önemli olur.” Baran çarkı avucunda çevirdi. Ertesi gün dükkânda saati nasıl incelediğini çizimlerle anlatacaktı.

Çünkü bir şeyi onarmanın ilk adımı, onun nasıl çalıştığını anlamaktı. Şenlikten sonraki sabah Baran, kuleye tek başına değil, dedesiyle birlikte gitti.

Bu kez amaç arızayı gidermek değil, saatin düzenli çalışıp çalışmadığını izlemekti. Baran bir saat boyunca her tıkı saydı ve defterine not etti.

Sonra meydandaki ortak zili dinledi; kule saatiyle arasında küçük bir fark vardı. Cem, bu farkın sıcaklık ve eski parçaların aşınmasıyla zaman içinde oluşabileceğini anlattı.

Baran, saatin her gün aynı kalmayacağını ama düzenli bakım ve dikkatli ayarla güvenilir olabileceğini öğrendi. Dükkâna döndüğünde, pirinç çarkı çalışma masasının üstüne koydu.

Yanına üç not yazdı: önce gözlemle, canlılara zarar verme, sonra küçük adımlarla dene. Cem, notların yanına bir çizim eklemesini önerdi.

Baran kulenin ağırlığını, ipi ve dişlileri gösteren basit bir resim yaptı. Altına da kırlangıç yuvasını çizdi; çünkü kuşlar olayı başlatmış gibi görünse de asıl sorun saatin bakımında fark edilmeyen düğümdü.

Baran, bir arızanın tek bir nedeni olmayabileceğini anladı. O günden sonra dükkâna gelen çocuklara, kırık görünen her şeyin önce dikkatle incelenmesi gerektiğini anlatmaya başladı.

Onlara eski bir saati açıp parçalarını gösterdi; hiçbir parçayı zorlamadan, her birinin görevini birlikte buldular. Baran her yeni ziyarette başka bir ayrıntı keşfetti.

Saat de düzenli çalışmayı sürdürdü.